Ο όρος αναφέρεται σε κάθε μορφή βίας – σωματικής, λεκτικής, ψυχικής ή και συμβολικής που ασκείται σε μια γυναίκα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, του τοκετού ή της λοχείας από επαγγελματίες υγείας. Συχνά καλύπτεται από τον μανδύα της «ιατρικής πρακτικής» και κανονικοποιείται ως “αναγκαία παρέμβαση”, αλλά στην πραγματικότητα παραβιάζει την αξιοπρέπεια, τα δικαιώματα και την ψυχική ακεραιότητα της γυναίκας.
Πρακτικές που συνιστούν μαιευτική κακοποίηση:
- Ιατρικές παρεμβάσεις χωρίς ενημερωμένη συγκατάθεση (περινεοτομή, τεχνητή ρήξη υμένων, καισαρική)
- Υποτίμηση ή αγνόηση του πόνου: “Μην κάνεις έτσι, υπερβάλλεις”, “Δεν είσαι η πρώτη”
- Λεκτική ή ψυχολογική βία: επιθετικότητα, ειρωνεία, χλευασμός
- Απομόνωση: μη ενημέρωση, αποκλεισμός συντρόφου
- Αποστέρηση ελέγχου: η γυναίκα βιώνει την εμπειρία ως “κάτι που της συμβαίνει”, χωρίς συμμετοχή
Η γέννα, η πιο ευάλωτη και ιερή στιγμή στη ζωή μιας γυναίκας, δεν είναι πάντα όπως τη φανταζόμαστε. Πίσω από τα φώτα της αίθουσας τοκετού, πίσω από τα χαμόγελα των πρώτων φωτογραφιών, υπάρχουν γυναίκες που βίωσαν την εμπειρία αυτή όχι με δύναμη και στήριξη – αλλά με φόβο, μοναξιά, εξευτελισμό.
Η μαιευτική κακοποίηση περιγράφει εκείνες τις στιγμές όπου μια γυναίκα, κατά τη διάρκεια της γέννας ή της περιγεννητικής περιόδου, βίωσε παρεμβατικότητα χωρίς συναίνεση, σκληρότητα, αδιαφορία ή απαξίωση από τους επαγγελματίες υγείας. Δεν αφορά πάντα πράξεις «βαριές» ή εύκολα αναγνωρίσιμες. Μπορεί να είναι ένα βλέμμα, ένας υποτιμητικός τόνος, η απουσία ενημέρωσης ή η άρνηση να ακουστεί το «όχι» της. Μπορεί να είναι η φράση «έλα τώρα, όλες τα περνάμε αυτά» τη στιγμή που νιώθει πως σπάει.
Και αυτές οι στιγμές αφήνουν ίχνη. Στο σώμα, στο μυαλό, στην ψυχή.
Οι ψυχικές συνέπειες της μαιευτικής κακοποίησης
Η κακοποίηση κατά τον τοκετό δεν τελειώνει με τη γέννα. Πολύ συχνά, η γυναίκα φεύγει από το μαιευτήριο με ένα σώμα πληγωμένο και μια ψυχή βουβή, μπερδεμένη, τραυματισμένη.
Οι συνέπειες μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Μετατραυματικό στρες (PTSD)
- Κρίσεις πανικού
- Επιλόχεια κατάθλιψη
- Απόσυρση ή δυσκολία σύνδεσης με το νεογνό
- Απώλεια εμπιστοσύνης στο σώμα και στον εαυτό
- Φόβος για μελλοντική εγκυμοσύνη ή τοκετό
Πολλές γυναίκες παλεύουν σιωπηλά, αισθανόμενες ντροπή ή ενοχές, επειδή «όλα πήγαν καλά» από ιατρικής άποψης — αγνοώντας ότι η ψυχή μπορεί να πονέσει, ακόμη κι όταν το σώμα έχει επουλωθεί. Επίσης πολλές γυναίκες δεν καταλαβαίνουν αμέσως τι τους έχει συμβεί. Άλλες το νιώθουν βαθιά αλλά δεν βρίσκουν χώρο να το μοιραστούν. Και κάποιες το κουβαλούν σαν μια σκιά ενοχής – μήπως φταίω εγώ που δεν ήμουν “αρκετά δυνατή”;
Όχι, δεν φταις.
Όχι, δεν είσαι μόνη.
Η ψυχοθεραπεία ως θεραπευτικός χώρος
Η επεξεργασία μιας τραυματικής εμπειρίας γέννας μέσα από την ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι βαθιά ανακουφιστική και απελευθερωτική. Η ψυχοθεραπευτική σχέση προσφέρει εκείνο το ασφαλές περιβάλλον όπου η γυναίκα μπορεί:
- να αφηγηθεί την εμπειρία της χωρίς φόβο κρίσης,
- να ονομάσει το τραύμα της,
- να ξαναβρεί την εμπιστοσύνη στο σώμα και τη φωνή της,
- να ξαναγράψει την ιστορία της, με αξιοπρέπεια και φροντίδα.
Η ψυχοθεραπεία δεν διαγράφει αυτό που έγινε. Δεν «διορθώνει» με μαγικό τρόπο τον πόνο. Αλλά σου απλώνει το χέρι για να τον κρατήσεις χωρίς να βουλιάξεις. Για να ξανασταθείς. Να νιώσεις πάλι γυναίκα, μητέρα, άνθρωπος — με τα δικά σου μέτρα.
Μιλώντας γι’ αυτό, δεν είσαι πια μόνη.
Η μαιευτική κακοποίηση δεν είναι θέμα ατομικής ευθραυστότητας – είναι κοινωνικό ζήτημα που αφορά την έμφυλη βία, την ιατρική εξουσία, τις αφανείς μορφές τραύματος. Και κάθε γυναίκα που βρίσκει τη φωνή να μιλήσει γι’ αυτό, σπάει τη σιωπή όχι μόνο για την ίδια, αλλά και για όσες δεν τολμούν ακόμα.
Αν έχεις βιώσει κάτι τέτοιο, ή αν νιώθεις πως κάτι στη γέννα σου δεν σου “έκατσε καλά”, έχεις κάθε δικαίωμα να το ψάξεις, να το πεις, να το θεραπεύσεις.
Ο ψυχικός σου κόσμος είναι πολύτιμος. Αξίζει χώρο, χρόνο και φροντίδα.
Χρειάζεται αλλαγή και φωνή
Η μαιευτική κακοποίηση δεν είναι εξαίρεση. Είναι ένα υπαρκτό φαινόμενο, που επιβιώνει μέσα στην αδράνεια, τη σιωπή και την κουλτούρα «έτσι γίνονται τα πράγματα». Η αλλαγή δεν θα έρθει αν δεν ακούσουμε τις γυναίκες, αν δεν αναγνωρίσουμε ότι ο σεβασμός δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ανθρώπινο δικαίωμα.
Η φροντίδα κατά τον τοκετό οφείλει να είναι συμμετοχική, ενημερωμένη, τρυφερή και ανθρώπινη. Και όταν αυτό δεν συμβαίνει, η ψυχοθεραπεία μπορεί να σταθεί εκεί – με αλήθεια, ενσυναίσθηση και αξιοπρέπεια δίπλα στη γυναίκα που πληγώθηκε, βοηθώντας τη να ξαναβρεί τη φωνή, τη δύναμη και την εμπιστοσύνη της στον εαυτό.
Με σεβασμό,
Μαρία Ν. Μπαντινάκη,
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας – Πιστοποιημένη Ψυχοθεραπεύτρια – Επόπτρια